TCS HyperVault चा हैदराबादमध्ये AI डेटा सेंटर प्रकल्प; २६४ एकरांवर १ गीगावॉटपर्यंत क्षमता

६ सप्टेंबर २०२६ | तंत्रज्ञान व व्यवसाय

Tata Consultancy Services च्या HyperVault या उपकंपनीने हैदराबादमध्ये मोठा AI डेटा सेंटर परिसर उभारण्यासाठी २६४ एकर जमीन मिळवल्याची घोषणा केली आहे. ५ सप्टेंबरच्या अधिकृत प्रसिद्धिपत्रकानुसार, प्रकल्पाची प्रस्तावित क्षमता १ गीगावॉटपर्यंत असेल. ग्राहकांची मागणी आणि तंत्रज्ञानाच्या गरजांनुसार विकास टप्प्याटप्प्याने होणार आहे.

गुंतवणूक आणि प्रकल्पाची रूपरेषा

HyperVault आणि भागीदारांकडून पायाभूत सुविधा उभारणी व व्यवस्थापनासाठी ₹७०,००० कोटींपर्यंत गुंतवणुकीची अपेक्षा कंपनीने व्यक्त केली आहे. ही अपेक्षित गुंतवणूक असून संपूर्ण रक्कम खर्च झालेली नाही. AI प्रशिक्षण, इन्फरन्स आणि प्रगत संगणकीय कामांसाठी उच्च घनतेची GPU व्यवस्था व द्रवरूप शीतकरण वापरण्याची योजना आहे. हरित ऊर्जा आणि जलसंतुलन राखणाऱ्या रचनेचाही उल्लेख आहे. कंपनीच्या मते, बांधकाम, अभियांत्रिकी आणि परिचालन क्षेत्रांसह हजारो प्रत्यक्ष व अप्रत्यक्ष रोजगार निर्माण होऊ शकतात.

स्रोत: TCS चे अधिकृत प्रसिद्धिपत्रक.

AI डेटा सेंटरचे काम काय असते?

पुढील स्पष्टीकरण डेटा सेंटर व्यवसायाची सामान्य पार्श्वभूमी सांगते. डेटा सेंटरमध्ये सर्व्हर, नेटवर्क उपकरणे, वीजपुरवठा आणि शीतकरण व्यवस्था एकत्र कार्य करतात. AI मॉडेलला प्रशिक्षण देताना मोठ्या प्रमाणावर गणना करावी लागते. प्रशिक्षित मॉडेल वापरकर्त्याच्या प्रश्नाला उत्तर देते किंवा एखादा अंदाज तयार करते, त्या प्रक्रियेला इन्फरन्स म्हणतात. या दोन्ही कामांची संसाधनांची गरज वेगळी असू शकते. संगणकीय साधनांचा प्रकार, त्यांचा वापर आणि उपलब्ध वीज यावर सेवा देण्याची प्रत्यक्ष क्षमता ठरते.

गीगावॉटचा आकडा कसा समजून घ्यावा?

गीगावॉट हे शक्तीचे मोजमाप आहे. एक गीगावॉट म्हणजे एक हजार मेगावॉट. डेटा सेंटरच्या संदर्भात असा आकडा प्रकल्पाच्या ऊर्जा-संबंधित प्रमाणाची कल्पना देतो; तो संगणकांची संख्या, साठवता येणाऱ्या फाइल्स किंवा इंटरनेटचा वेग सांगत नाही. त्याच ऊर्जा मर्यादेत वेगवेगळ्या उपकरणांमुळे संगणकीय कामगिरी बदलू शकते. म्हणून प्रस्तावित क्षमतेची तुलना करताना कोणत्या टप्प्यातील आणि कोणत्या प्रकारची क्षमता नमूद केली आहे, हे समजणे आवश्यक असते.

वीज आणि शीतकरण का महत्त्वाचे?

सर्व्हर काम करताना उष्णता निर्माण करतात. ती योग्यरीत्या बाहेर काढली नाही, तर उपकरणांची कार्यक्षमता आणि विश्वासार्हता प्रभावित होऊ शकते. वीजपुरवठा, बॅकअप, तापमान नियंत्रण आणि देखभाल या सर्वांची सांगड घालावी लागते. त्यामुळे डेटा सेंटर म्हणजे केवळ इमारत आणि संगणक एवढेच समीकरण नाही. जलवापर किंवा हरित ऊर्जेबाबत एखादे उद्दिष्ट जाहीर केले, तर त्याची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी आणि मोजता येणारे परिणाम पुढील अहवालांतून समजतात.

उद्योजक आणि रोजगाराच्या दृष्टीने अर्थ

संपादकीय आकलनानुसार, अशा प्रकल्पांमुळे पुरवठा, देखभाल आणि तांत्रिक सेवांशी संबंधित संधी निर्माण होण्याची शक्यता असते. मात्र घोषणा म्हणजे एखाद्या स्थानिक व्यवसायाला आदेश मिळाल्याची किंवा नोकरी उपलब्ध झाल्याची खात्री नाही. निविदा, पात्रता, कौशल्यांची गरज आणि प्रकल्पाचे टप्पे स्वतंत्रपणे जाहीर होतात. पुढील प्रगती समजण्यासाठी बांधकामाची सुरुवात, कार्यान्वित क्षमता, ग्राहक करार आणि प्रत्यक्ष गुंतवणुकीची माहिती महत्त्वाची ठरेल.

प्रकल्पाचे स्वरूप आणि गुंतवणूक

TCS ची उपकंपनी HyperVault हैदराबादमध्ये २६४ एकर जागेवर १ गिगावॉटपर्यंत क्षमतेचा मोठा AI डेटा सेंटर कॅम्पस उभारणार आहे. या प्रकल्पासाठी सुमारे ७.४ अब्ज डॉलर्सपर्यंतची गुंतवणूक केली जाण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे, जो भारतातील आतापर्यंतच्या सर्वात मोठ्या AI पायाभूत सुविधा प्रकल्पांपैकी एक ठरणार आहे.

भारताच्या AI पायाभूत सुविधांसाठी महत्त्व

जगभरात AI मॉडेल्सच्या प्रशिक्षणासाठी आणि चालवण्यासाठी (training and inference) प्रचंड संगणकीय क्षमतेची गरज वाढत आहे, ज्यामुळे मोठ्या डेटा सेंटर्सची मागणी झपाट्याने वाढली आहे. TCS सारख्या भारतीय IT दिग्गज कंपनीने अशा मोठ्या प्रकल्पात उतरणे हे भारताला जागतिक AI पायाभूत सुविधा नकाशावर एक महत्त्वाचे केंद्र म्हणून प्रस्थापित करण्याच्या दिशेने टाकलेले पाऊल मानले जात आहे.

रोजगार आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम

इतक्या मोठ्या प्रकल्पाच्या उभारणीमुळे बांधकाम टप्प्यात हजारो प्रत्यक्ष व अप्रत्यक्ष रोजगार निर्माण होतील, तर प्रकल्प कार्यान्वित झाल्यानंतर तंत्रज्ञान, देखभाल आणि व्यवस्थापन क्षेत्रांत दीर्घकालीन उच्च-कौशल्य रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होतील. याशिवाय हैदराबाद आणि तेलंगणा राज्याला तंत्रज्ञान गुंतवणुकीचे प्रमुख केंद्र म्हणून आणखी बळकटी मिळण्याची अपेक्षा आहे.