नवीन कंपन्यांची नोंदणी ६२,९८६ वर; LLP स्थापनेत १९.८ टक्के वाढ

देशात एप्रिल–जून २०२६ या तिमाहीत ६२,९८६ नवीन कंपन्यांची नोंदणी झाली. मागील वर्षाच्या याच तिमाहीतील ६१,१३९ कंपन्यांच्या तुलनेत ही सुमारे ३ टक्के वाढ आहे. कॉर्पोरेट व्यवहार मंत्रालयाच्या आकडेवारीचा हवाला देणाऱ्या फायनान्शियल एक्स्प्रेसच्या ५ सप्टेंबरच्या वृत्तातून ही माहिती समोर आली.

तिमाही तुलनेत नोंदणी कमी

जानेवारी–मार्च २०२६ मध्ये ६९,७७२ कंपन्या नोंदवण्यात आल्या होत्या. त्या तुलनेत एप्रिल–जूनमधील संख्या ९.७ टक्क्यांनी कमी आहे. वृत्तातील तज्ज्ञांच्या मते, आर्थिक वर्षअखेर कंपनी स्थापन करण्याची लगबग वाढत असल्याने पुढील तिमाहीत हंगामी घट दिसू शकते.

LLP रचनेला वाढता प्रतिसाद

मर्यादित दायित्व भागीदारी अर्थात LLP नोंदणी मात्र २३,०१३ वरून २७,५७३ झाली; ही वार्षिक १९.८ टक्के वाढ आहे. नवीन कंपनी नोंदणीत सेवा क्षेत्राचा सर्वाधिक वाटा राहिला.

या आकड्यांत वर्षागणिक वाढ आणि मागील तिमाहीच्या तुलनेतील घट दोन्ही दिसतात. त्यामुळे केवळ तिमाही घटीवरून एकूण व्यावसायिक हालचाली कमी झाल्याचा निष्कर्ष काढता येत नाही.

स्रोत: Financial Express — कंपनी नोंदणीवरील वृत्त, ५ सप्टेंबर २०२६.

राज्यनिहाय व क्षेत्रनिहाय कल

देशातील एकूण कंपनी नोंदणीमध्ये सातत्याने सेवा क्षेत्राचा वाटा सर्वाधिक राहिला आहे, जो देशातील स्टार्टअप व सेवाभिमुख अर्थव्यवस्थेच्या वाढीचे निदर्शक मानले जाते. वार्षिक तुलनेत ३ टक्के वाढ नोंदवली गेली असली तरी, मागील तिमाहीच्या (जानेवारी-मार्च २०२६) ६९,७७२ नोंदणीच्या तुलनेत ९.७ टक्के घट झाली – तज्ज्ञांच्या मते आर्थिक वर्षअखेर (मार्चअखेर) कंपनी स्थापनेची होणारी घाई हे याचे प्रमुख कारण आहे, त्यामुळे पुढील तिमाहीत अशी हंगामी घट सामान्यतः दिसून येते. दुसरीकडे, LLP रचनेकडे उद्योजकांचा वाढता ओढा स्पष्ट दिसतो – मर्यादित दायित्व भागीदारी नोंदणी वर्षभरात २३,०१३ वरून २७,५७३ पर्यंत पोहोचली, म्हणजे १९.८ टक्के वाढ, जी कंपनी नोंदणीच्या ३ टक्के वाढीपेक्षा कितीतरी अधिक आहे – कमी नियामक भार व लवचिक रचना ही यामागील प्रमुख कारणे मानली जातात.

नोंदणीत वाढ होण्यामागील कारणे

देशात नवीन कंपन्यांच्या नोंदणीत होणारी सातत्यपूर्ण वाढ ही अर्थव्यवस्थेतील उद्योजकतेच्या वाढत्या आत्मविश्वासाचे निदर्शक मानली जाते. सुलभ ऑनलाइन नोंदणी प्रक्रिया (SPICe+ फॉर्म), स्टार्टअप इंडिया उपक्रमांतर्गत मिळणाऱ्या सवलती आणि डिजिटल पायाभूत सुविधांच्या विस्तारामुळे नवीन व्यवसाय सुरू करणे पूर्वीपेक्षा सोपे झाले आहे.

कोणत्या क्षेत्रांत सर्वाधिक नोंदणी?

सर्वसाधारणपणे माहिती तंत्रज्ञान, ई-कॉमर्स, सेवा क्षेत्र, उत्पादन आणि व्यावसायिक सल्लागार सेवा या क्षेत्रांत नवीन कंपन्यांची नोंदणी सर्वाधिक होत असल्याचे कॉर्पोरेट व्यवहार मंत्रालयाच्या आकडेवारीवरून दिसून येते. मर्यादित दायित्व भागीदारी (LLP) नोंदणीतही समांतर वाढ नोंदवली जात आहे, कारण अनेक लहान व्यावसायिक LLP रचनेला प्राधान्य देत आहेत.

अर्थव्यवस्थेसाठी याचे महत्त्व

नवीन कंपन्यांच्या वाढत्या नोंदणीमुळे प्रत्यक्ष व अप्रत्यक्ष रोजगारनिर्मिती होते, तसेच सरकारच्या महसुलातही भर पडते. तज्ज्ञांच्या मते, अशी सातत्यपूर्ण वाढ भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या दीर्घकालीन आरोग्याचे एक सकारात्मक संकेत आहे, विशेषतः जेव्हा ही वाढ केवळ महानगरांपुरती मर्यादित न राहता टियर-२ आणि टियर-३ शहरांतही दिसून येते.

डिजिटल नोंदणी प्रक्रियेचा प्रभाव

कॉर्पोरेट व्यवहार मंत्रालयाने कंपनी नोंदणी प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाइन आणि सुलभ केल्यामुळे नोंदणीसाठी लागणारा वेळ आणि खर्च दोन्ही कमी झाले आहेत. यामुळे विशेषतः पहिल्यांदाच व्यवसाय सुरू करणाऱ्या तरुण उद्योजकांना मोठा दिलासा मिळाला आहे, आणि भारतातील व्यवसाय सुलभता (Ease of Doing Business) क्रमवारीतही यामुळे सुधारणा झाली आहे.

निष्कर्ष

एकंदरीत, या निर्णयाचे दूरगामी सकारात्मक परिणाम संबंधित घटकांना तसेच राज्याच्या व्यापक विकासाला मिळण्याची अपेक्षा तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे. पुढील काळात याच्या प्रत्यक्ष अंमलबजावणीवर सर्वांचे लक्ष असेल.

तज्ज्ञांची प्रतिक्रिया

संबंधित क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी या निर्णयाचे स्वागत करताना, याची अंमलबजावणी काटेकोरपणे आणि नियोजित वेळेत झाल्यास याचा खरा फायदा लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचेल असे मत व्यक्त केले आहे. यासाठी संबंधित शासकीय यंत्रणांनी नियमित पाठपुरावा करणे आवश्यक असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.